Het leuke van proefjes doen is, dat je proefjes zelf ook kan veranderen. Als je vraag over een proefje hebt, dan kan je zelf op zoek gaan naar het antwoord door een wetenschappelijk onderzoek te doen. Vaak zitten dingen anders in elkaar dan je denkt en je ouders denken. Als je onderzoek klaar bent met je onderzoek, dan kan je een mooie presentatie doen voor je ouders, broers, zussen en vrienden en vriendinnen. Je mag je onderzoeksverslag ook sturen naar info@hemlab.nl. En misschien publiceren we je onderzoek op onze website. Nu alvast een leeg onderzoeksverslag voor kinderen die vaker bij het Hemlab op bezoek komen. Later meer uitleg en voorbeeld onderzoeken.
Met zeepsop kan je veel leuke experimenten doen. Je kunt bij het Hemlab het spannende experimenteerdoosje De kleur van plakband en zeepbelbestellen. Het doosje gaat over interferentie- en polarisatiekleuren. Deze proefjes kan nu alvast of straks op het internet doen.
Zeepkubus Maak een kubus van tandenstokers en zachte dropjes. In het experimenteerdoosje De kleur van plakband en zeepbel zitten tandenstokers en schuimrubber hoekjes (in plaats van dropjes). Een proefje van proefjes.nl
Superschuim Welke zeep schuimt het beste. Een onderzoek van Expedition Chemistry.
Beste bellenblaassop Hoe maak het beste bellenblaas? Een onderzoek van Expedition Chemistry.
Bellen in bellen Blaas een zeepbel in een andere zeepbel. Een proefje van proefjes.nl
Gekleurde zeepbellen Een andere manier om de kleuren van zeep te bestuderen. Een proefje van proefjes.nl
Elektriciteit zit in batterijen en komt uit het stopcontact. Elektriciteit is genoemd naar elektron, het Griekse woord voor barnsteen. Barnsteen is fossiele hars van naaldbomen. De hars is miljoenen jaren geleden uit de bomen gedropen en daarna versteend. De Grieken ontdekte duizenden jaren geleden al dat het vreemde steen was.
barnsteen: amber (Engels voor barnsteen), barnsteen: kopal(half fossiele hars), barnsteen: een plastic dopje, wollen lap: je eigen trui, wollen lap: je eigen haren, maar niet nat, niet vet, geen gel.
barnsteen: een bruin steentje of stukje plastic, weegschaal: 1 afgestreken eetlepel zout weegt 15 gram, maatbeker: weeg het water op de weegschaal: 1 ml water weegt 1 gram.
kent het Hemlab studiebeurzen toe aan kinderen, zodat zij gratis kunnen deelnemen aan een wetenschapscursus;
geeft het Hemlab korting op toegangsprijzen;
geeft het Hemlab korting op de wetenschapscursus;
worden hulpmiddelen, zoals een sprekende weegschaal, aangeschaft om kinderen met een handicap te ondersteunen bij het uitvoeren van experimenten bij het Hemlab.
[Stijfsellab] [Cultuurmenu Zaansteeek] Op schilderijen van beroemde Nederlandse schilders uit de Gouden Eeuw staan rijke mensen afgebeeld met mooie witte kragen. Wat elk Zaans kind moet weten, is dat die witte kragen zo mooi in vorm bleven door het witte stijfsel dat in de Zaanstreek in grote hoeveelheden met de beste kwaliteit werd gemaakt voor Amsterdam, voor heel Engeland en voor de Verenigde Staten van Amerika.
Tijdens het bezoek aan het Hemlab wordt aan het thema ruim aandacht besteed en gaan de leerlingen stijfsel uit aardappelen isoleren. Het stijfsel wordt in het laboratorium meteen gebruikt en getest. Deze workshop is prima te combineren met bijvoorbeeld:
de rondleiding “Proef de Gouden Eeuw in het Rijksmuseum;
een groepsgesprek over de Nachtwacht in de klas;
de workshop “De kracht van Kragen” op school onder leiding van textielkunstenaar Nathalie Prins-van Duin.
Ook de gidsen in het Rijksmuseum en Nathalie Prins-van Duin geven speciale aandacht aan het thema Stijfsel, Het Zaanse Witte Goud.
Bezoek aan het Hemlab
bij binnenkomst op het Hemlab doen de leerlingen een witte onderzoekersjas aan en plakken ze hun naamstickers op. De docent ontvangt per e-mail een verzoek voor het opsturen van de namenlijst. Op het laboratorium gelden speciale regels. Die worden aan het begin van het bezoek met de leerlingen doorgenomen. Leerlingen met lang los haar moeten hun haar vastmaken in een paardenstaart, vlecht, knot of in een petje doen. Dit graag vooraf vragen aan de ouders. De leerlingen gaan in groepjes van 2 stijfsel uit aardappelen isoleren (onttrekken). Dat doen ze in verschillende stappen. Aan het eind maken ze van de stijfsel eerst stijfsellijm. De lijm testen ze op papier en textiel. De leerlingen noteren in een Stijfselboekje de metingen en waarnemingen van hun het proces. De leerlingen kunnen de zetmeelkorrels in aardappel met jodium aantonen en bekijken onder een vergrootglas of microscoop. Aan het eind nemen de leerlingen het gemaakte stijfselbezinksel en stijfsellijm mee naar school.
Aan de slag met stijfsel op school
De leerlingen nemen de lijm in afgesloten potjes mee. Ook nemen ze vochtig stijfsel mee naar school.
De stijfsellijm kan op school gebruikt worden om mee te lijmen. De lijm is nu 3 dagen te bewaren, Het Hemlab is een onderzoek getart om uit te zoeken hoe de stijfsellijm langer bewaard kan worden.
Het stijfselbezinksel is nog vochtig en wordt op school gedroogd op een warme droge plek. Het wordt dan een wit poeder en kan heel bewaard worden.. Het kan later worden gebruikt om lijm van te maken of om stof te verharden of te verstevigen. Je kunt er bijvoorbeeld ruimtelijke objecten mee maken van textiel. Als er nog weinig stijfsel over is, dan kan er ook van aardappelmeel stijfsel gemaakt worden.. Aardappelmeel is goedkoop en in iedere supermarkt verkrijgbaar.
Rondleiding Rijksmuseum: Proef de Gouden Eeuw
Vooraf en na het bezoek van het Stijfsellab in het Hemlab is een rondleiding Proef de Gouden Eeuw in het Rijksmuseum een uitstekende aanvulling op het thema Stijfsel, het Zaanse Witte Goud, want op ons verzoek besteden de gidsen extra aandacht aan het Thema. Tijdens de rondleidng mogen de leerlingen al hun zintuigen gebruiken tijdens de kennismaking met het dagelijks leven uit de Gouden Eeuw. Ze proeven de specerijen uit verre landen, ruiken het atelier van een meesterschilder, voelen de jurken van rijke dames en luisteren naar instrumenten uit de 17de eeuw.
De rondleiding kost voor 15 leerlingen € 82,50
Met de Museumpleinbus worden de leerlingen (groep 6,7,en 8) gratis vervoerd.
Let op de bus rijdt alleen voor minimaal 45 leerlingen. En er zijn maximaal 60 zitplaatsen voor leerlingen en begeleiders!
Na bevestiging van de datum en het tijdstip door het Rijksmuseum vraagt u de gidsen om aandacht te besteden aan het thema Stijfsel, het Zaanse Witte Goud. Dat doet u door een e-mail te sturen aan T.Gerbrandy@rijksmuseum.nl met de reserveringsgegevens en de vermelding dat het bezoek plaatst vindt met het thema Stijfsel, het Zaanse Witte Goud van het Hemlab.
Detail uit de Nachtwacht. Rembrandt, Rijksmuseum
Kringgesprek: Wat is er Zaans aan de Nachtwacht?
Als voorbereiding op het bezoek aan het Hemlab kan met de groep de Nachtwacht bespreken worden in de klas. Download De Nachtwacht: De Nachtwacht Vraag de kinderen goed te kijken en te vertellen wat ze zien. Bereid je zelf voor met de Schooltelevisieaflevering De Nachtwacht van Rembrandt van Rijn
Wat zie je op het schilderij?
Zie je dieren op het schilderij? (Een hond, een dooie kip en misschien wel meer)
Wie heeft het geschilderd? (Rembrandt)
Waar vind je letters op het schilderij? (De handtekening van Rembrandt staat onder de voet van het meisje) (Rechtsboven in het donker vind je de namen van opdrachtgevers van het schilderij)
Wat doet iedereen op het schilderij?
Welke geluiden zou je kunnen horen?
Wie zijn die mannen op het schilderij? (Je ziet een groep mannen. Ze zijn samen een een schutterij in Amsterdam. Zij beschermden en verdedigden de stad bij een aanval door rondzwervende roversbenden of vreemde legers. Ook zorgden ze in de stad voor orde, en zorgden er voor dat branden werden geblust. Je kan ze dus vergelijken met tegenwoordig de politie, brandweer en het leger.)
Wat voor kleding dragen ze op het schilderij?
Wat zou er Zaans op dit schilderij kunnen zijn? (De mooie witte kragen. Ze blijven zo mooi stevig door stijfsel dat in Jisp, Wormer, Oostzaan, Koog aan de Zaan en Zaandam werd gemaakt uit graan. In de Zaanstreek waren vroeger tientallen stijfselhuizen waar meer dan 3 miljoen pond stijfsel per jaarwerd gemaakt. De Zaankanters maakten niet alleen al het stijfsel voor Amsterdam en Haarlem, maar ook alle stijfsel voor heel Engeland en de Verenigde Staten.)
Wie weet wat stijfsel is? (Het is zetmeel, een wit poeder. Je kunt het zelf maken uit tarwe(meel), mais, rijst of aardappelen. Dat ga je ontdekken in het Stijfsellab van het Hemlab.)
Wat kan je van stijfsel maken? (Behangsellijm, papier-maché, stijfsel om kragen en servetten stevig te maken. En je kunt er oobleck mee maken.)
Textielworkshop: De kracht van Kragen
Speciaal voor het programma Stijfsel: Het Zaanse Witte Goud heeft textielkunstenaar Nathalie Prins-van Duin de workshop “De kracht van Kragen” ontwikkeld. De workshop vindt plaats op school.
Door de geschiedenis heen werden kragen gebruikt om een boodschap over te brengen. De grote witte kragen op schilderijen uit “de Gouden Eeuw” kent iedereen wel. Maar hoe maak je deze eigenlijk en wat vertellen ze? De grote kragen blijven zo mooi uitstaan door het gebruik van stijfsel. Dit stijfsel werd tussen de 16e eeuw en 1945 gemaakt in de Zaanstreek en was heel belangrijk voor de Zaanse economie. Het Zaanse Witte Goud. De combinatie van vorm, grote, stijfsel, materiaal en techniek geven de kraag betekenis. Samen onderzoeken de leerlingen de kracht en de betekenis van de kraag door de geschiedenis heen. Hierdoor ontwikkel je inzicht in wat in welke periode belangrijk is en wat voor speciale rol kleding hierin heeft.
De leerlingen maken zelf een molensteenkraag in de vorm die in “de Gouden Eeuw” gebruikelijk was. Hierbij maken ze gebruik van linnen, stijfsel, bijvoorbeeld gemaakt in het Hemlab, naaitechnieken om vorm te geven tot het gewenste eindproduct er is. De leerlingen ontwerpen en maken een kraag voor deze tijd met gebruik van al de geleerde kennis van de voorgaande lessen. De gemaakte kragen worden geëxposeerd in school en zijn uiteraard eigendom van de maker. De gidsen in het Rijksmuseum zouden het prachtig vinden als de leerlingen met mooie kragen de Rondleiding: Proef de Gouden Eeuw zouden bezoeken.
Workshop: de Kracht van Kragen
op school
3 lessen van 90 minuten per les
Groep 5, 6, 7, 8
Maximaal 15 leerlingen
Kosten: € 255,00
1 begeleider vanuit school
Thema’s: Kostuumgeschiedenis, Vormgeving, Techniek, Zaans Cultureel Erfgoed en Industrie
Textielkunstenaar: Nathalie Prins – van Duin
Reserveren en meer informatie binnenkort op www.tanade.nl
Overige lesinformatie
Zaanwiki: stijfselfabricage Of neem contact op met Geert de Boer, 06-17165114, info@hemlab.nl
Loop je met je leerlingen door het Rijksmuseum in Amsterdam, dan zie je schilderijen van rijke mensen met mooie witte kragen. Wat elk Zaans kind moet weten, is dat die witte kragen zo mooi in vorm bleven door het witte stijfsel dat in de Zaanstreek werd gemaakt uit eerst tarwe en later ook uit rijst en aardappelen.
Bijna alle stijfsel die tussen de 16e eeuw en 1945 in Engeland en Amerika in kleding werd gebruikt, werd gefabriceerd in de Zaanstreek. De stijfselindustrie was eeuwen lang belangrijk voor de Zaanse economie, zodat je het Zaanse stijfsel het Zaanse “witte goud” kunt noemen.
Stijfsel/zetmeel is een basisproduct voor kledingstijfsel en voor plaksel, maar ook voor pudding, soepen en sauzen.
Op het Hemlab gaan de leerlingen 2 aan 2 een eigen stijfselhuis starten. Uit aardappelen isoleren ze zetmeel door raspen, zeven en bezinken. Na winning van het zetmeel, wordt er stijfsel van gefabriceerd. Iedere leerlingen gaat zijn/haar stijfselhuis promoten met een zelf ontworpen en gemaakte vlag. De vlag wordt gesteven , zodat je kan zien dat de stijfsel een fantastisch ecologisch product is. Nadat de leerlingen hun vlag met een strijkbout droog hebben gestreken zijn ze de trotse bezitters van een mooie vlag.
Stijfsellab zelf zetmeel isoleren uit aardappelen en verwerken tot stijfsel. De stijfsel moet natuurlijk getest en gepromoot worden. ook getest worden op textiel en papier. Leerlingen kleuren ook de zetmeelkorrels in aardappelen en kunnen die bekijken met vergrootglas of microscoop.
Het eindproduct, de vlag, mag de leerling houden. Restanten stijfsel kunnen mee naar school genomen worden en kan gebruikt worden voor een project op school, bijvoorbeeld om stoffen te stijven, kragen te ontwerpen of er mee te lijmen.
Voor wie Primair onderwijs groep 5, 6, 7 en 8
Duur t/m 22 leerlingen 105 min. vanaf 23 leerlingen 120 min.
Locatie Hemlab, Barndegat 8, 1505 HN Zaandam Het Hemlab is te bereiken met bus, openbaar vervoer, auto en fiets. Deze workshop is alleen mogelijk op het Hemlab.
Tarieven op het Hemlab €13,00 per deelnemer* 20% korting voor de 2e workshop op dezelfde dag. Prijzen inclusief 9% btw
* Bij minder dan 22 deelnemers, worden er 22 deelnemers in rekening gebracht. In onze kalender zie je op welke dagen je het Hemlab kan bezoeken met je groep.
Lesbrief De leerlingen maken in het Hemlab stijfselbezinksel, stijfsellijm en een promotievlag. Terug op school kunnen de leerlingen aan de slag met de stijfsel om mee te plakken of om er kragen mee te maken. De workshop is uitstekend te combineren met bijvoorbeeld:
met een kringgesprek: Wat is er Zaans aan de Nachtwacht?
met de workshop De Kracht van Kragen van de textielkunstenaar Nathalie Prins – van Duin. De leerlingen maken met het stijfsel uit het Hemlab kragen uit de Gouden Eeuw en een 3D kraag naar eigen ontwerp. De kragen kunnen gedragen worden bij het bezoek in het Rijksmuseum of bij het maken van een groepsfoto.
met de rondleiding Proef de Gouden Eeuw in het Rijksmuseum. Op aanvraag besteden de gidsen speciaal aandacht aan het thema kragen en het zou heel spannend zijn als de leerlingen eigen gemaakte witte kragen dragen tijdens het bezoek.
Kerndoelen Nederlands > Schriftelijk onderwijs: 4, 9 Rekenen/Wiskunde > Wiskundig inzicht en handelen: 26, 27, 28, 29, 30, 31, 33 Oriëntatie op jezelf en de wereld > Mens en samenleving: 37 Oriëntatie op jezelf en de wereld > Natuur en techniek: 41, 42, 43 Oriëntatie op jezelf en de wereld > Ruimte: 50 Oriëntatie op jezelf en de wereld > Tijd: 51, 53 Kunstzinnige oriëntatie: 56
Werkvorm Het Stijfsellab is een workshop waar leerlingen 6 bewerkingen uitvoeren om van aardappelen aardappelen stijfsel te maken. De leerlingen werken in groepjes van 2. Samen zijn de leerlingen verantwoordelijk voor veiligheid en netheid.
Veiligheid Alle leerlingen en begeleiders dragen witte jassen, bij een aantal experimenten is het verplicht om een veiligheidsbril en/of handschoenen te dragen. Voorafgaand aan het Lab krijgen de leerlingen instructies hoe ze veilig moeten werken. Speciaal voor dit lab krijgen de leerlingen een instructie hoe ze veilig met heet water, gloeilampen en een kaars werken.
Technieken en vaardigheden
Lezen van een werkblad
Wegen en afmeten
Raspen, zeven, wassen en afgieten
Ontwerpen
Waarnemen
Samenwerken
Opruimen en afwassen
EXPERIMENTEN Zetmeelkorrels bekijken De leerlingen kleuren met jodium de zetmeelkorrels in een aardappel en bekijken ze onder een loep of microscoop.
Aardappels wegen De leerlingen wegen de aardappels en bepalen het volume van de aardappels. Hiermee kan het zetmeelgehalte worden bepaald in de aardappels.
Aardappels schillen en raspen De aardappels worden gewassen, geschild en gerasp om de zetmeelkorrels uit de cellen vrij te maken.
Spoelen en zeven Het aardappelrasp wordt gespoeld en gezeefd. Zo worden de vaste bestanddelen te scheiden van het stijfsel
Bezinken en decanteren In een maatbeker zinkt het stijfsel naar de bodem en het vocht kan worden afgeschonken. Op de bodem blijft de stijfsel over. De opbrengst wordt gewogen.
Stijfsel testen Het stijfsel kan nu gedroogd worden om mee te nemen naar school en/of getest worden of je er stof mee kan verstevigen en of je ermee kan plakken,
Sinds de industriële revolutie hebben de mensen heel veel olie, gas en steenkolen verstookt. Er zijn daarbij megatonnen koolstofdioxide toegevoegd aan onze atmosfeer. Wat zal de toekomst zijn voor het klimaat, de zee, de mensen en de Aarde? Kan dit zo door gaan en wat kunnen we er nog tegen doen?
Voor wie Primair onderwijs groep 5, 6, 7 en 8
Duur 90 minuten of 120 minuten
Locatie Hemlab, Barndegat 8, 1505 HN Zaandam Het Hemlab is uitstekend te bereiken met het openbaar vervoer, auto en fiets. Deze workshop is alleen mogelijk op het Hemlab.
Tarieven op het Hemlab 90 min. € 11,50 per deelnemer* 120 min. € 14,50 per deelnemer* 20% korting voor de 2e workshop op dezelfde dag Prijzen inclusief 9% btw
* Bij minder dan 22 deelnemers, worden er 22 deelnemers in rekening gebracht. In onze kalender zie je op welke dagen je het Hemlab kan bezoeken met je groep.
Kerndoelen Nederlands > Schriftelijk onderwijs: 4, 9 Rekenen/Wiskunde > Wiskundig inzicht en handelen: 26, 29, 31, 33 Oriëntatie op jezelf en de wereld > Mens en samenleving: 39 Oriëntatie op jezelf en de wereld > Natuur en techniek: 42, 43 Oriëntatie op jezelf en de wereld > Ruimte: 49, 52
Werkvorm Het Klimaatlab is een circuit met 10 experimenten die de leerlingen in tweetallen uitvoeren. Samen zijn de leerlingen verantwoordelijk voor veiligheid en netheid. Alle waarnemingen worden genoteerd in het klimaatboekje. Samen gaan ze op zoek naar antwoorden, kunnen ze de resultaten bespreken en een conclusie trekken.
Veiligheid Alle leerlingen en begeleiders dragen witte jassen, bij een aantal experimenten is het verplicht om een veiligheidsbril en/of handschoenen te dragen. Voorafgaand aan het Lab krijgen de leerlingen instructies hoe ze veilig moeten werken. Speciaal voor dit lab krijgen de leerlingen een instructie hoe ze veilig met heet water, gloeilampen en een kaars werken.
Technieken en vaardigheden
Meten van temperatuur en vloeistoffen
Wegen
Waarnemen
Werken met tabellen en grafieken
Het lezen van een
werkblad
Samenwerken
Opruimen en afwassen
EXPERIMENTENVAN HET KLIMAATLAB Stijgt de zeespiegel? Een experiment over het smelten van het ijs op de polen dat aan het begin van het klimaat gezamenlijk wordt gestat en waarin de leerlingen tijdens de workshop waarnemingen doen en hun resultaten in een grafiek noteren.
Smelt ijs sneller in zoet- of zoutwater? Het experiment maakt inzichtelijk waarom ijs anders smelt in zoetwater dan in zeewater.
Wat gebeurt er met de zeespiegel als de het water warmer wordt? Door nauwkeurig te werken kan je zien wat er gebeurt als zeewater opwarmt. Heb je de temperatuur en de volumes goed genoteerd, dan kan terug op school uitrekenen hoeveel de zeespiegel stijgt als het water 1 graad warmer wordt.
Wat doet CO2 met de zee Wou kan er gebeuren met de zee als er meer CO2 in de lucht komt?
Het Albedo-effect Welke kleuren reflecteren het zon het goed en welke nemen veel warmte op en wat heeft dat voor gevolgen op het klimaat.
CO2, waar zit in? Iedereen heeft het over CO2, maar waar zit het eigenlijk allemaal in. Met een potje, kalkwater en een kaars kan het zelf ontdekken.
Waar komt dat CO2 vandaan? Leerlingen kunnen met moleculen en atomen ontdekken hoe CO2 ontstaat.
De grote luchtstromen In een bak water en twee glazen gevulden met heet water en ijswater zien de leerlingen hoe luchtstromingen in onze atmosfeer ontstaat.
Waarom warmte voor wind zorgt Met dit leuke experiment ontdekken de leerlingen wat er gebeurt als je lucht opwarmt.
Wat zit er in zeewater Door zelf zeewater te maken zie je wat er allemaal in zeewater zit. Het gemaakte zeewater wordt weer gebruikt in de experimenten.
In het geothermisch lab “Vulkanen en Aardse hitte“ ontdekken leerlingen door experimenteren waarom lava oranje is en hoe je de temperatuur van lava kan meten. Hoe donker en heet zou het zijn in het midden van de aarde? De leerlingen maken een vulkaan. Met een chemische reactie laten ze aan het eind de vulkaan uitbarsten. De leerlingen kunnen vulkanische stenen zien en voelen. Sommige stenen zijn zo licht dat ze blijven drijven.
Voor wie primair onderwijs groep 4,5,6
Duur 1 uur 45 minuten
Locatie Hemlab, Barndegat 6-8, 1505 HN Zaandam Het Hemlab is uitstekend te bereiken met het openbaar vervoer, auto en fiets.
Prijs Groep tot 22 leerlingen € 231,- Groep 22-32 leerlingen € 10,50 per leerling . 20% korting voor de 2e workshop op dezelfde dag. Alle prijzen inclusief 9% btw
Plannen en boeken In onze kalender kunt u nakijken op welke een datum er plek is voor een bezoek aan het Hemlab of u doet het in overleg met ons. Boeken via info@hemlab.nl Of neem contact op via 06-52484935 met Marie-Claire Vugts of 06-17165114 met Geert de Boer
Kerndoelen Nederlands > Schriftelijk onderwijs: 4, 9 Rekenen/Wiskunde > Wiskundig inzicht en handelen: 24, 31, 33 Oriëntatie op jezelf en de wereld > Mens en samenleving: 34 Oriëntatie op jezelf en de wereld > Natuur en techniek: 42, 45 Oriëntatie op jezelf en de wereld > Ruimte: 49, 50
Werkvorm Het geothermisch lab is een mengvorm tussen een workshop en een experimentencircuit. De leerlingen werken samen in onderzoekersteams van 2 leerlingen. Elk onderzoekersteam maakt een vulkaan, “magma” voor de vulkaan en voeren samen de experimenten uit in het circuit over lava en aardse hitte.
Veiligheid Alle leerlingen en begeleiders dragen witte jassen, bij een aantal experimenten is het verplicht om een veiligheidsbril en/of handschoenen te dragen. Voorafgaand aan het Lab krijgen de leerlingen instructies hoe ze veilig moeten werken. Speciaal voor dit lab krijgen de leerlingen een instructie hoe ze veilig met een spiritusbrander en vuur kunnen werken.
Technieken en vaardigheden
Zelfstandig werken vanaf een werkblad
Knutselen
Schilderen
Meten en afmeten
Werken met vuur
Werken met tabellen
EXPERIMENTEN Vulkaan en vulkaanuitbarsting De groepjes leerlingen maken samen een vulkaan van papier en verf. De leerlingen maken een 2- componenten-‘magma’, waarmee ze aan het eind van het geothermische lab hun vulkaan laten uitbarsten.
De kleur van lava Met een ijzerdraadje en vuur ontdekken de leerlingen waarom lava oranje is. Wat zegt de kleur van lava en het hete metaal over de temperatuur.
De kleur van hitte De leerlingen kunnen hitte voelen en meten en zien hoe donker of licht het is in het binnenste van de aarde.
Het midden van de aarde is van ijzer De leerlingen maken een kleine wereldbol en ontdekken zo dat de aarde is opgebouwd uit een ijzeren kern, een mantel van steen en dat de aardkorst heel dun is.
Smelten en stollen De leerlingen laten kokosvet met steentjes smelten en stollen in een reageerbuis en ontdekken zo waarom de aardkern van ijzer is en de zeeën aan de buitenzijde van aarde voorkomen.
Wat gebeurt er bij wrijving In de aarde schuren en wrijven gesteenten langs elkaar. Wordt het dan kouder of warmer. De leerlingen meten het zelf in een eenvoudig, maar leuk experiment.
Stenenexpositie Er is een expositie van vulkanische bommen en stenen. De stenen mogen natuurlijk gevoeld en opgepakt worden. In een bak water ontdekken ze dat sommige stenen kunnen blijven drijven.
In het Medisch Laboratorium doen de leerlingen praktische kennis op van de werking van onze organen en doen ze medisch en chemisch onderzoek.
Voor wie primair onderwijs groep 7, 8 voortgezet onderwijs: klas 1
Duur 90 minuten, met verlenging: 120 minuten
Locatie Hemlab, Barndegat 8, 1505 HN Zaandam Het Hemlab is uitstekend te bereiken met het openbaar vervoer, auto en fiets.
Tarieven op het Hemlab 90 min. € 11,50 per deelnemer* 120 min. € 14,50 per deelnemer* 20% korting voor de 2e workshop op dezelfde dag Prijzen inclusief 9% btw
*Bij minder dan 22 deelnemers, worden er 22 deelnemers in rekening gebracht. In onze kalender zie je op welke dagen je het Hemlab kan bezoeken met je groep.
Kerndoelen Nederlands > Schriftelijk onderwijs: 4, 9 Rekenen/Wiskunde > Getallen en bewerkingen: 33 Oriëntatie op jezelf en de wereld > Natuur en techniek: 41, 42
Werkvorm Het Medisch Laboratorium is een circuit met ongeveer 7 experimenten die de leerlingen in tweetallen uitvoeren. Samen hebben ze meer kennis en vaardigheden in huis. Ook zijn ze samen verantwoordelijk voor veiligheid en netheid. Samen gaan ze zoek naar antwoorden, kunnen ze de resultaten bespreken en een conclusie trekken.
Een aantal experimenten doen de leerlingen samen, andere experimenten kunnen ze gelijktijdig apart uitvoeren. Bij een oneven aantal leerlingen werkt één leerling alleen.
Veiligheid De leerlingen en begeleiders dragen witte jassen, bij enkele experimenten is het verplicht om een veiligheidsbril en/of handschoenen te dragen. Voorafgaand aan het Lab krijgen de leerlingen mondelingen instructies hoe ze veilig moeten werken. Speciaal voor dit lab krijgen ze een instructies hoe ze veilig met een kokend water en chemicaliën kunnen werken.
Technieken en vaardigheden
Zelfstandig werken vanaf een werkblad
Meten, afmeten en wegen.
Werken met vuur
Werken met tabellen
Kwalitatief chemische analyse
EXPERIMENTEN Maak je eigen urine Onze nieren werken dag en nacht om het bloed schoon te houden. Afvalstoffen en overtollige stoffen in het bloed worden samen met water door de nieren uit het bloed gefilterd. Zo ontstaat een gele vloeistof: urine. Om te ontdekken welke stoffen er in urine zitten maken de leerlingen (nep)urine met water, zout, ureum en gele en rode kleurstof. Er wordt uitgelegd welke stoffen dat zijn en waarom al deze stoffen in je urine voorkomen.
Urineonderzoek Als je ziek bent, dan kan de huisarts vragen om urine te brengen voor een onderzoek. Wat kan je met een urine-onderzoek ontdekken. De leerlingen gaan op zoek naar glucose (suiker) en eiwit in urine. Het onderzoek doen ze met het Benedicts reagens in reageerbuisjes en met speciale teststrookjes. Wanneer is een uitslag positief of negatief? Aan de hand van de uitslag kunnen ze diagnose stellen of een vervolg onderzoek adviseren. Er wordt gewerkt met kunstmatige urine.
DNA DNA-onderzoek is onderzoek van ons erfelijk materiaal, het DNA. Het wordt gebruikt voor het stellen van een diagnose of onderzoek naar de erfelijke aanleg voor een bepaalde ziekte die in je familie voorkomt. DNA is de code hoe je eruit ziet, de kleur van je ogen, soort en kleur haar, hoe je oren eruit zien en hoe lang je wordt, van alles dus. Het zit in elke cel van je lichaam. De helft van DNA krijg je bij je geboorte al mee van je moeder en de andere helft van je vader. Voordat de test begint moet het DNA eerst uit je bloed of wangslijmcellen geïsoleerd (gezuiverd) worden. In het medisch laboratorium oefenen we het eerst op een aardbei.
Chromatografie Chromatografie is een scheidingstechniek waarmee mengsels van verschillende stoffen gescheiden kunnen worden in hun aparte componenten. Chromatografie wordt onder meer gebruikt bij verwantschapsonderzoek met DNA, bij bloedonderzoek en diverse andere onderzoeken. De eenvoudigste vorm van chromatografie is de papierchromatografie. De leerlingen onderzoeken een monster om te ontdekken wat er precies in zit.
Speekselonderzoek We eten en drinken ons hele leven door, want we hebben energie nodig om te bewegen, te denken en ons warm te houden. Als we ons mond eenmaal hebben leeggegeten, vraagt niemand zich meer af wat er mee is gebeurd. Terwijl de spijsvertering al in onze mond is begonnen. Door speeksel wordt het eerste zetmeel al omgezet naar suiker. Speeksel is een mengsel van onder meer water, natriumwaterstofcarbonaat (baking soda), slijm en het enzym amylase. Amylase breekt zetmeel af af tot glucose (druivensuiker). Met wat aardappelzetmeel en jodium gaan ze de werking van hun eigen speeksel testen.
Longonderzoek Per uur ademen we wel 1000 keer in en uit. Bij inademing worden de longblaasjes in de longen met lucht gevuld. In de longblaasjes wordt koolstofdioxide uit ons bloed omgewisseld voor zuurstof. Ons bloed brengt de zuurstof naar onze cellen zodat suikers en vetten ‘verbrand’ kunnen worden. Zo maken we energie vrij om te kunnen bewegen, denken en om ons warm te houden. De leerlingen testen de lucht die ze in een uitademen op zuurstof, kooldioxide en water.
HET HEMLAB IS
Proefjes, Experimenteren, Onderzoeken, Ontdekken, Techniek, Wetenschap, Scienes, Chemie, Scheikunde, Natuurkunde en Knutselen voor kinderen uit de Zaandam, Zaanstreek, Noord-Holland. Kinderactiviteiten vlakbij Amsterdam.
